Obiekty Szlaku Kanału Elbląskiego - zajazd pod Kłobukiem

Utworzono .

12 Zajazd pod Kłobukiem 2017 JG 01

Zajazd pod Kłobukiem (dawne biura Steenkego)

O Małdytach (niem. Maldeuten) wzmiankuje się już w 1346 roku, kiedy to wielki mistrz Heinrich Reuss von Plauen ustanowił na tym majątku prawo zastawu za niezapłacony żołd Casparowi Sackowi, w kwocie 600 guldenów.

W starych dokumentach nazwa tej miejscowości, leżącej między jeziorami Sambród i Rudą Wodą, występuje w formach: Mauditen, Maudithen i Maudyten. Początkowo wieś była zamieszkana przez tzw. wolnych Prusów. Zaliczał się do nich niejaki Johannes, któremu 4 kwietnia 1350 r. komtur dzierzgoński Conrad von Brynyngesheim nadał w Małdytach trzy włóki ziemi z prawem ich dziedziczenia za obowiązek służby wojskowej (konno, ze zwykłym uzbrojeniem) i świadczenia prac przy budowie albo naprawie warowni. Od około 1400 r. Małdyty były folwarkiem zakonnym; później stały się majątkiem rycerskim. Kolejno władali: Sebastian von Falkenheim (od 1535 r.), Friedrich von Schlieben (po 1620), Christoph von Houwald (od 1648), Joachim Ludolf von Brederlow (od 1749) i Friedrich Wilhelm Reichel (od 1826), który tytuł szlachecki otrzymał w 1861 roku. W 1900 r. Małdyty wraz z folwarkiem Górką kupił od rodziny Reichel-Terpen niejaki Riedel. Kolejnym nabywcą (w 1909) była rodzina Jung. W 1914 roku dobra w Małdytach znalazły się w posiadaniu spółki (Ostpreußische Landgesellschaft m.b.H.) z Królewca, która zajmowała się wykupem, parcelacją i zasiedlaniem dużych majątków ziemskich. Ostatnimi (do 1945 r.) właścicielami resztówki i pałacu w Małdytach byli Hugo Hicketier (od 1927) i jego syn Hellmut, który zmarł w 2011 roku w wieku prawie stu lat. W majątku hodowano wówczas konie rasy trakeńskiej, których stadninę założono już w 1842 roku.

W drugiej połowie XIX wieku w siedzibie głównego majątku przecinały się piękne aleje kasztanowe, lipowe i dębowe. Kasztanowce rosły przy drodze do Ostródy. W 1900 r. miały średnio w obwodzie od 1,5 do 2 m, a ich wiek określano na ponad 300 lat. Małdyty jako węzeł drogowy miały stację pocztową 3-go rzędu. Tu przeprzęgano konie dyliżansów. „Osiem co dzień odchodzących i przychodzących poczt ułatwia komunikacyą…” ‑ podaje Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI z 1885 r. Wraz z otwarciem w 1860 r. Kanału Elbląskiego nastąpił rozwój transportu towarowego.

Warta wzmianki jest osoba Christopha v. Houwalda (1601-1661), generała w służbie saskiej, branderburskiej, szwedzkiej i polskiej. W 1649 roku jako generał-major dowodził regimentem piechoty niemieckiej w bitwie pod Zborowem, a dwa lata później pod Beresteczkiem. Po tych bitwach otrzymał polski indygenat; stąd w herbie Houwaldów znalazł się polski pół orzeł.

Pałac w Małdytach zbudował w 1690 roku Heinrich von Houwald, wnuk Christopha. Okazała budowla, która w części zewnętrznej zachowała starą formę, miała solidne, szerokie na 6 stóp mury i – jak to widać na litografii – przykryta była mansardowym dachem. Pałac był oddzielony od dziedzińca folwarcznego, stał bowiem w 60-morgowym parku z pięknymi starymi drzewami (w 1897 r. był tu 300-letni buk czerwony, który miał w obwodzie 6,75 m) i żywopłotami. W pałacowym ogrodzie stała arkada z końca XVII wieku. W 1860 obiekt rozbudowano, stawiając przybudówkę, której mury wyciągnięto ponad mansardowy dach. W XX wieku pałac przebudowano w stylu neobarokowym. Obecnie budynek nie istnieje, uległ bowiem zniszczeniu podczas ostatniej wojny.

Do naszych czasów zachowała się za to dawna rządcówka (dziś zajazd), czyli XIX-wieczny budynek pofolwarczny zbudowany w stylu neogotyckim, z czerwonej cegły, w którym prawdopodobnie miał swoje biuro Georg Jacob Steenke, zanim około 1850 r. przeniósł się do Czulpy. Oprócz tej dworskiej oficyny, otoczonej ceglanym murem, zachowała się brama wjazdowa oraz relikty zabytkowego parku, w którym znajduje się ponad 400-letni dąb, zwany Kłobukiem. Na uwagę zasługuje też 150-letnia tuja rosnąca nieopodal zajazdu. Niegdyś na terenie małdyckiego folwarku mieściła się stajnia koni pocztowych. Obecnie Zajazd pod Kłobukiem, ów „romantyczny zameczek”, jak go nazwano w jednym z przewodników, przyciąga swojską kuchnią turystów i letników. Podkreślić wypada, że właściciele dbają o stylowy wystrój hotelu i restauracji.

Ryszard Kowalski

Bibliografia:

Beiträge zur Naturkunde Preussens, Volume 8, Königsberg 1900.

Brӓuer C., Die Gestüte des In - und Auslandes, Dresden 1901.

Duncker A., Die ländlichen Wohnsitze, Schlösser und Residenzen der ritterlichen Grundbesitzer in der preußischen Monarchie nebst den Königlichen Familie- Haus-Fideicommiss- und Schatullgütern in naturgetreuern, künstlerischen ausgeführten, farbigen Darstellungen nebst begleitendem Text, Berlin 1857-1883.

Mitteilungen des Copernicus-Vereins für Wissenschaft u. Kunst zu Thorn, Heft 42, Toruń 1934.

Kowalski R., Ostróda – Iława – Elbląg. Z dziejów żeglugi śródlądowej: Osterode – Deutsch Eylau – Elbing. Aus der Geschichte der Binnenschifffahrt, Olsztyn 2016.

Kujawski W., Prusy Górne. Szlak wodny – Ein Wasserweg. Olsztyn 2016.

Janzen G., Geschichte unserer Heimat Maldeuten, [w:] „Mohrunger Heimatkreis – Nachrichten”, Ausgabe 94, 2001.

Houwald A., Zur Geschichte der Maldeutenʼschen Güter, [w:] „Oberlӓndische Geschichtsblӓtter”, Heft 3. Königsberg 1901.

Skrodzki K. L., Cydzik W., Sokołowski J., Dzieje Ziemi Zalewskiej, Zalewo 2005.

Warmia i Mazury – przewodnik, Agencja Fotograficzno-Wydawnicza „Mazury”, Olsztyn 1993.

www.ostpreussen.net

Ilustracje:

01.Pałac w Małdytach, litografia H. Menzlera z albumu Alexandra Dunckera, wydawanego w Berlinie w latach 1857-1883. Źródło: www.zlb.de

  1. Pałac w Małdytach. Fragment pocztówki ręcznie kolorowanej z początku XX wieku
  2. Pałac w Małdytach, Z prawej dobudówka. Fragment pocztówki sprzed 1905 r.
  3. Brama wjazdowa do zajazdu – 2016 r. Fot. R. Kowalski
  4. Mur ceglany okalający zajazd – 2016 r. Fot. R. Kowalski
  5. Zajazd pod Kłobukiem – 2016 r. Fot. R. Kowalski

06. Zajazd pod Kłobukiem 2016. Fot. R. Kowalski06. Zajazd pod Kłobukiem 2016. Fot. R. Kowalski06. Zajazd pod Kłobukiem 2016. Fot. R. Kowalski06. Zajazd pod Kłobukiem 2016. Fot. R. Kowalski06. Zajazd pod Kłobukiem 2016. Fot. R. Kowalski06. Zajazd pod Kłobukiem 2016. Fot. R. Kowalski