Obiekty Szlaku Kanału Elbląskiego - pochylnia Jelenie

Utworzono .

07 Pochylnia Jelenei 2017 JG 01Lech Słodownik

Pochylnia Jelenie

Nazwa pochylni nawiązywała do powojennej, polskiej nazwy wsi Jelonki: Jelenie Pole (niem. Hirschfeld). Przedwojenny urzędnik sądowy, a jednocześnie historyk i autor monografii Pasłęka, Die Geschichte der Stadt Pr. Holland, często bywał w Jelonkach, gdzie mieszkał jego dziadek Franz, tutejszy nauczyciel, i matka Hedwig, z domu Horn, wywodząca się ze znanej rodziny mennonickiej osiadłej niegdyś na Żuławach Elbląskich. To właśnie Robert Helwig, bo o nim mowa, analizując historię tej wsi, wysunął tezę, że tędy przebiegał tzw. „szlak bursztynowy” (Bernsteinweg, Via Ambra), prowadzący od prawego brzegu Wisły, przez słynne pomosty k. Świętego Gaju i Bągartu, dalej przez Stare Dolno, Powodowo, Wysoką, Jelonki, Pasłęk do Sambii. Wczesną nazwę Jelonek podawano jako Hyrsevelt ‑ złożenie rzeczowników Hirse = proso i Velt = pole. Tym samym ta nazwa nawiązywała do uprawianego tu niegdyś prosa. W przebiegu dziejów przybrała formę Hirschfeld, czyli dosłownie Jelenie Pole.

Znaczne ożywienie gospodarcze przyniosła wsi budowa Kanału Elbląskiego (Oberländer Kanal). Wiele osób znalazło zatrudnienie już przy jego budowie, a także po uruchomieniu. Przy drodze do Pasłęka pobudowano plac przeładunkowy i przystań, skąd dwukrotnie w tygodniu można było dostać się statkiem do Elbląga. Obok przystani zbudowano w 1886 r. cukrownię, pierwszą tego typu w prowincji wschodniopruskiej. Od kanału do cukrowni prowadziła specjalnie wykopana odnoga, która jest dobrze widoczna do dzisiaj. Przed II wojną cukrownia była już nieczynna i zwaną ją Kanal-Fabrik, a jej ostatnim właścicielem był zmarły w czasie wojny Gustaw Madsack. Zabudowania dawnej cukrowni zostały częściowo zniszczone w styczniu 1945 r., prawdopodobnie przy okazji nalotów na lotnisko polowe Luftwaffe, znajdujące się po drugiej stronie kanału, od Sokółki. Dla ułatwienia startów i lądowania wycięto lipy na odcinku drogi z Nowych Kus do kanału, co jest widoczne jeszcze dzisiaj. Długo po wojnie stał tu wrak samolotu Stukas.

Natomiast naprzeciwko stożka maszynowni pochylni powstała pod koniec XIX w. cegielnia z imponującym kominem, zniszczona jednak w czasie ostatniej wojny. W 1898 r. Jelonki, poprzez centralę w Rychlikach, uzyskały połączenie telefoniczne ze światem. W tym samym roku radni z Nowych Kus skierowali wniosek do władz powiatowych o wybudowanie kolejki wąskotorowej (0,75 m) z Pasłęka przez Jelonki i Rychliki do granicy powiatu w okolicy Myślic, ale projekt upadł z powodu braku funduszy. Funkcjonowanie kolejki radni chcieli połączyć z kanałem, jako szybkiej i praktycznej drogi transportu lądowo-wodnego. Niedaleko placu przeładunkowego znajdowała się znana i lubiana gospoda. Stała przy starym moście wybudowanym w 1911 r., w przebiegu drogi Pasłęk - Rychliki i należała do Feri Eichler, a później do Artura Horsta. W czasie wojny została zniszczona, pozostały tylko fundamenty.

Płynąc kanałem od strony pochylni Oleśnica w kierunku pochylni Jelenie, z pokładu statku można podziwiać za lewą burtą piękną panoramę wsi Jelonki, bryłę katolickiego kościoła pośrodku i jego masywną wieżę, na wprost ‑ panoramę Żuław w okolicy jez. Druzno, a po prawej stronie, w oddali, Wysoczyznę Elbląską.

Lech Słodownik

Pochylnia Jelenie fot B Rybaczewski 03Pochylnia Jelenie fot B Rybaczewski 03Pochylnia Jelenie fot B Rybaczewski 03