Karczma Piławki

Utworzono .

02. Zajazd Neue ZoppotRyszard Kowalski

Karczma Piławki

Budowa trasy szybkiego ruchu (S7) z Gdańska do Ostródy często stanowi poważną ingerencję w życie osób mieszkających bądź prowadzących biznes we wsiach położonych wzdłuż planowanej drogi. Kilka lat temu wyburzono leśniczówkę w Piławkach oraz tamtejszą karczmę, która od co najmniej stu lat gościła letników i turystów. Takie są niestety koszty uzyskania poprawy płynności i stanu bezpieczeństwa ruchu oraz skrócenia czasu przejazdu w połączeniach między miastami.

Osada Piławki

Śródleśna osada Piławki (Pillauken, Pyluken, Pylaugken, Piluk, Piłuk) leżąca na drodze Ostróda - Miłomłyn, nad północną odnogą Jeziora Drwęckiego, w odległości ok. 6 km na płn. zach. od Ostródy, wymieniana jest w średniowiecznych dokumentach. Przykładowo: o strumieniu w Piławkach („pyluken vlyz”) wzmiankuje się w przywileju lokacyjnym Miłomłyna z 1335 roku. Na miejscu dzisiejszych Piławek znajdował się najprawdopodobniej staropruski gródek, na co wskazuje wywodząca się z języka Prusów nazwa miejscowości (pilla – gród). W XVI wieku były tu młyn i tartak. Z okolicznych lasów eksportowano do zachodniej Europy drewno (w tym słynną sosnę taborską), potaż i inne produkty leśne. W 1628 roku młyn został spalony, najpewniej przez Szwedów, którzy tego roku zajęli Miłomłyn i okoliczne wsie. Warto dodać, że 23 października 1628 roku król Gustaw Adolf w celu zdobycia prowiantu wysłał do Ostródy płk. Baudisa i jego pułk. W pobliżu Piławek i Faltyjanek, w wąwozie niedaleko młyna wodnego, urządził zasadzkę hetman Stanisław Koniecpolski. Poległo 250 Szwedów, a rannego płk. Baudisa i wzięto do niewoli, wraz z nim także część jazdy.

W XVII wieku działały w Piławkach cztery smolarnie, a w 1767 roku także zakład wytwarzający terpentynę. W 1776 roku stały w Piławkach dwa domy, w których mieszkało 45 osób. Liczba mieszkańców spadła do 15 w 1820 roku. Według „Adreß – Handbuch für Ostpreußen” z 1857 roku kolonia Piławki liczyła już 59 osób. W wymienionej księdze adresowej odnotowano też lokal rozrywkowy („Etablissement”), czyli zwyczajnie mówiąc gospodę.

Szynk i prom

O szynku w Piławkach wspomina się już w 1764 roku. Mógł on znajdować się bądź przy młynie, wszak około 1600 roku był tam już młyn zbożowy, bądź przy promie. Dlaczego przy promie? Otóż gościniec do Miłomłyna w XVIII wieku prowadził przez Faltyjanki, nie było bowiem jeszcze tamy na Jeziorze Drwęckim pod Piławkami; podróżni chcąc skrócić sobie drogę, przeprawiali się na drugą stronę jeziora promem, który właściwie był łodzią czy też barką. Prom ten funkcjonował już od 1733 roku. Wracając zaś do szynku, trzeba podać, że sprzedawano w nim piwo pochodzące z browaru starostwa ostródzkiego. Jednak szynk wkrótce zamknięto wskutek protestów Ostródy dbającej o dochody ze sprzedaży swojego piwa, ale chyba nie na długo, ponieważ – jak podaje Johannes Müller – w 1774 roku szynk w Piławkach wyliczano w jednym szeregu z ośmioma innymi: Ornowo, Tyrowo, Dąg, Idzbark, Reszki, Brzydowo, Turznica, Zwierzewo. Natomiast w 1781 roku odnotowano, iż koło promu znajdował się skromny szynk. Nie zaszkodzi także nadmienić o ówczesnej taryfie promowej, według której podróżny płacił za siebie, konia lub pusty wóz 1 grosz. Za to opłata za wóz z ładunkiem albo też za jeźdźca na koniu wynosiła 1 grosz i 9 fenigów.

W latach 1762-1768 rocznie można było uzyskać z przewozu promem niewiele ponad 4 talary dochodu. Z kolei w okresie 1768-1773 ów dochód wynosił około 10 talarów, nie licząc kosztów naprawy łodzi w kwocie 4 talarów. Później (1775-1781) dzierżawca promu i wyszynku płacił 11 talarów czynszu. Obciążenie to uległo zmniejszeniu do 6 talarów za prom i 30 groszy za dom i grunt uprawny, gdy gajowy Johann Danielowski, dotychczasowy dzierżawca, nabył prawo do dzierżawy wieczystej 2 mórg ziemi, według miary magdeburskiej, z przeznaczeniem na warzywnik oraz pod budowę przystani i pomieszczenia na wyszynk.

Szosa Ostróda - Piławki

Trakt z Ostródy do Piławek zbudowano już w 1845 roku, a następnie przedłużono go do Elbląga, który był wówczas dużym i ważnym ośrodkiem handlowym. Stamtąd ostródzcy kupcy sprowadzali towary i tam właściciele ziemscy z powiatu ostródzkiego, i nie tylko, sprzedawali zboże. W 1851 roku przy budynku sołtysa w Piławkach zatrzymywał się dyliżans pocztowy, który kursował z pasażerami na trasie Miłomłyn – Ostróda.

1 listopada 1853 roku oddano do użytku odcinek szosy Miłomłyn-Ostróda, który poprowadzono przez Jezioro Drwęckie pod Piławkami, i tym samym zlikwidowano uciążliwe przejazdy promem. Od tego czasu podróżni nie musieli też nadkładać drogi przez Faltyjanki. Wcześniej (w 1849 roku) właścicielowi promu wypłacono 1200 talarów jako odszkodowanie za utracone dochody. Godzi się podkreślić, że budowę tej drogi zaplanowano już w 1835 roku. Wówczas miasto Miłomłyn zobowiązało się świadczyć, przy wspomnianej budowie w obrębie miasta prace ze sprzężajem i ręczne na kwotę ok. 390 talarów. Tego roku, jak zapisał miejscowy kronikarz, niektórzy mieszkańcy Miłomłyna zadeklarowali, że wniosą jako odszkodowanie dla wdowy Danielowskiej z Piławek dodatkowo w gotówce bądź w materiałach budowlanych 121 talarów.

W tym miejscu można dodać, że w 1842 roku na liście prenumeratorów „Łeckiego Przyjaciela Ludu”, wydawanego przez Gustawa Gizewiusza, znajdował się gospodarz Danielowski z Piluka, czyli z Piławek.

Letnicy, kupcy i turyści

„Piławki są prześlicznie położone. Jest tu mała przyjemna gospoda i są już ładne widokówki”. Tak zachwalał Johannes Trojan tę letniskową miejscowość na łamach „Der Wanderer durch Ost-und Westpreußen” z 1904 roku. O uroczej krajobrazowo cieśninie jezior w Piławkach pisał również Johannes Müller w pierwszej monografii Ostródy, wydanej w 1905 roku. W 1909 roku pensjonariuszy przyjmowała leśniczówka w Piławkach, pobierając 3–3,5 marki za całodzienny pobyt. O malowniczym położeniu leśniczówki, restauracji i domu dla letników w Piławkach czytamy też w „Ilustrowanym przewodniku po Mazurach Pruskich i Warmii” Mieczysława Orłowicza. Podkreślić przy tym trzeba, że autor tego bedekera zwiedzał Warmię i Mazury dwukrotnie – w 1908 i 1913 roku. Rok przed I wojną światową właścicielem zajazdu w Piławkach był Heinrich Schwittay, który prowadził tu działalność gastronomiczno-hotelarską do lat 30. minionego wieku. Zajazd Schwittaya nosił pompatyczną nazwę „Neu Zoppot” (Nowy Sopot). Nieopodal była przystań, i z Ostródy można było tu przypłynąć statkiem. W latach 1930-41 oberżystą w Piławkach był Paul Schulz. W jego lokalu wycieczkowym, zwanym „Haus Pillauken”, gościli także kupcy, ponieważ odbywały się tu aukcje drewna. Po 1945 roku w byłym domu noclegowym nad Jeziorem Drwęckim mieściło się schronisko Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (od lutego 1951 roku Polskiego TowarzystwaTurystyczno-Krajoznawczego), które było czynne od 1 maja do 30 września i dysponowało 80 miejscami noclegowymi. W 1957 roku „Życie Olsztyńskie” (nr 90 z 16 kwietnia) donosiło: „Rocznie przewija się tu około 10 tys. turystów. Na miejscu znajduje się dom wypoczynkowy i bufet przeznaczony dla wczasowiczów oraz ulokowane w lesie tzw. domki kempingowe (30)”. Na początku lat 60. w przewodnikach już jest mowa o Domu Turysty PTTK, przystosowanym do całorocznej eksploatacji, i o zwiększeniu dzięki domkom kempingowym liczby miejsc noclegowych do dwustu. W 1966 roku „Camping Piławki” znalazł się na mapie turystyki międzynarodowej. W 1980 roku w Ośrodku PTTK oprócz Domu Wycieczkowego i kempingu była restauracja, bufet, kawiarnia, punkt informacji turystycznej, świetlica oraz wypożyczalnia sprzętu wodnego i turystycznego. Przez długie lata ośrodek wraz z restauracją prowadzili ajenci Leokadia i Bogusław Latoszkowie. Ostatnio restauracja nosiła nazwę „Karczma Piławki” i serwowano w niej chińską kuchnię. Po jej wyburzeniu pozostaje turystom tylko „Przystanek Piławki”, czyli były ośrodek wczasowy transportowców „Trasa”.

Pierwotny tekst został opublikowany w Roczniku Historycznym Pojezierza Iławskiego, nr 6 z 2016 roku

Ilustracje:

  1. Pieczęć i podpis sołtysa Piławek na dokumencie z 17.10.1867 r. Zbiory R. Kowalskiego
  2. Zajazd „Neue Zoppot” (Nowy Sopot) w Piławkach. Zbiory W. Westphala
  3. Motorowiec „Konrad” w Piławkach. Koniec lat 20. albo początek lat 30. Zbiory A. Witusa
  4. „Haus Pillauken” (Dom Piławki), 1941 r. Zbiory A. Witusa
  5. Notka o Piławkach. „Gazeta Olsztyńska”, nr 103 z 6.05.1976 r.
  6. Pozdrowienia z koloni w Piławkach, 1989 r. Zbiory A. Witusa
  7. Rozbiórka „Karczmy Piławki”, 2011 r. Fot. R. Kowalski
  8. Relikty Domu Wycieczkowego w Piławkach, 2015 r. Fot. R. Kowalski
  9. Budowa trasy S7, 2015 r. Fot. R. Kowalski

Ryszard Kowalski

Ostróda, 28 października 2017 roku

01. Pillauken 17.10.1867 roku sołtys01. Pillauken 17.10.1867 roku sołtys01. Pillauken 17.10.1867 roku sołtys01. Pillauken 17.10.1867 roku sołtys01. Pillauken 17.10.1867 roku sołtys01. Pillauken 17.10.1867 roku sołtys01. Pillauken 17.10.1867 roku sołtys01. Pillauken 17.10.1867 roku sołtys